• Monika Augustyniak

Biologiczne produkty lecznicze jako innowacyjne terapie lekowe i pole działania dla inwestorów.


W dziedzinie ochrony zdrowia wzrasta znaczenie biotechnologii oraz inżynierii genetycznej. Wynalazki biotechnologiczne przybierają różne postaci, a samo pojęcie biotechnologii obejmuje liczne technologie, z których tzw. czerwone dotyczą biofarmaceutyków (czerwona biotechnologia – dziedzina, która znajduje zastosowanie do ochrony zdrowia ludzkiego). Wynalazki biotechnologiczne znajdują szerokie zastosowanie w medycynie (np. użycie wybranych szczepów bakteryjnych wytwarzających substancje wykorzystywane w leczeniu wielu chorób).



Definicja i działanie, a regulacje prawne.


Leki biologiczne (biologicals) definiuje się jako leki, których substancje czynne są wytwarzane przez żywe organizmy przy wykorzystywaniu metod biotechnologicznych i inżynierii genetycznej. Terapia, w której stosuje się leki biologiczne, nazywana jest terapią biologiczną. Leczenie biologiczne stanowi jedną z najnowocześniejszych metod farmakoterapii i przynosi oraz może przynieść w przyszłości pozytywne rezultaty. W szczególności dotyczy to pacjentów, w przypadku których tradycyjne leczenie nie odniosło skutku lub powoduje poważne działania niepożądane albo jest niemożliwe do zastosowania.

Leki biologiczne działają w obrębie układu immunologicznego organizmu, sterując wytwarzanymi białkami, aktywując bądź osłabiając ich reakcję biologiczną. Efekt kliniczny leków biologicznych wynika z ich wybiórczego działania na poziomie komórkowym. W literaturze wskazuje się na następujące atrybuty:

  1. substancją czynną są duże cząsteczki polimerów biologicznych;

  2. są to substancje wytwarzane przez żywe komórki;

  3. są stosowane u pacjentów parenteralnie (iniekcyjnie);

  4. działają na organizm człowieka za pośrednictwem procesów rozpoznania molekularnego.






W świetle prawa własności przemysłowej leki biologiczne należy wiązać z innowacjami (wynalazkami) w dziedzinie biotechnologii, która wykorzystuje genetyczne właściwości organizmów do tworzenia leków i terapii lekowych. W stosowaniu prawa nie pomaga jednak fakt, iż lekom biologicznym w przepisach unijnych poświęcono stosunkowo niewiele miejsca.


W załączniku nr 1 do dyrektywy o lekach przeznaczonych dla ludzi wskazano, że „biologiczny produkt leczniczy to produkt, którego substancją czynną jest substancja biologiczna.”

Substancją biologiczną jest zaś „substancja produkowana lub ekstrahowana ze źródła biologicznego, która wymaga dla swojego scharakteryzowania i oznaczenia jakości połączenia badań fizyko-chemiczno-biologicznych, wraz z procesem produkcyjnym i kontrolą.”

W polskim prawie farmaceutycznym nie występuje pełnowartościowa definicja legalna leku biologicznego, co skutkuje wątpliwościami interpretacyjnymi. Wynikające z tego problemy, np. w dziedzinie refundacji, mają negatywny wpływ na autonomię lekarza oraz bezpieczeństwo pacjentów. W celu określenia zakresu pojęcia leku biologicznego art. 36b ustawy Prawo Farmaceutyczne odwołuje się do sformułowania przyjętego w załączniku nr 1 do dyrektywy o lekach przeznaczonych dla ludzi. Wyróżnione zostało także pojęcie leku biopodobnego jako odmiany leku biologicznego. Według unijnych wytycznych dotyczących biopodobnych produktów medycznych przygotowanych przez EMA w 2014 r. lek biopodobny jest to biologiczny produkt medyczny, który zawiera wersję aktywnej substancji oryginalnego biologicznego produktu medycznego (referencyjne produkty medyczne), zatwierdzonego już w Europejskim Obszarze Gospodarczym. Lek biopodobny jest zatem odnoszony do referencyjnego (oryginalnego) leku biologicznego na podobieństwo tradycyjnego rozróżnienia tzw. leków generycznych i innowacyjnych.




Historia.

Leki biologiczne znane są już od początków XX w. Za narodziny terapii biologicznej uznaje się zastosowanie przez Besta i Bantinga w 1921 r. w leczeniu cukrzycy białkowego hormonu insuliny. Nowoczesna biotechnologia jest dziedziną stosunkowo młodą, opartą na odkryciu w 1953 r. przez Watsona i Cricka struktury podwójnej helisy DNA przechowującej informację genetyczną. Przełomowe znaczenie miały lata 80. XX w., gdy został wprowadzony pierwszy rekombinowany hormon wzrostu, doszło do pierwszej rejestracji rekombinowanej ludzkiej insuliny, a następnie erytropoetyny, czynników wzrostu dla granulocytów i płytek krwi oraz aktywatorów plazminogenu.



Zastosowanie.


Leki biologiczne stosuje się często w chorobach, które mają podłoże immunologiczne. Do takich chorób zalicza się łuszczycę, reumatoidalne zapalenie stawów, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów o przebiegu agresywnym oraz agresywną postać zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. Stosuje się je także w leczeniu nieswoistego zapalenia jelit. Do podstawowych leków biologicznych zalicza się insulinę (cukrzyca), erytropoetynę (anemia), hormon wzrostu (niskorosłość), heparynę (zakrzepica, zawał).


Leki biologiczne w Polsce.


Leki biologiczne zaczęto stosować w Polsce ze znacznym opóźnieniem. Rozwój medycyny w tej dziedzinie widoczny jest od ok. 10 lat, jednak i ten fakt nie spowodował wzrostu stosowania terapii na przestrzeni lat. Odsetek chorych, u których stosuje się leki biologiczne wynosi zaledwie 1-2%. Dla porównania w krajach Unii Europejskiej terapie są z powodzeniem stosowane i dostępne dla wszystkich pacjentów, których stan zdrowia tego wymaga. W Norwegii podawanie leków biologicznych stanowi ok. 35% przypadków. Z uwagi na wysokie koszty, pacjentów nie stać na samodzielne sfinansowanie terapii, a duże bariery napotyka obejmowanie ich refundacją, np. w ramach programów lekowych w Polsce, w przeciwieństwie do państw UE. Z informacji zawartych w programach lekowych wyłania się wstydliwa dla Polski liczba ok. 60-70 tys. pacjentów chorujących na nowotwory, stwardnienie rozsiane, łuszczycę bądź choroby genetyczne, którzy mieli i mają możliwość skorzystania z „innowacyjnego” wciąż w Polsce leczenia, a standardowego w krajach rozwiniętych.


Z raportu „Biological and biosimilars drug market in Poland” przygotowanego przez spółkę PMR Ltd. Sp. z o. o. w 2013 roku wynika, iż wartość polskiego rynku leków biologicznych w 2012 r. wynosiła ok. 3,2 mld zł. Prognozuje się, iż wraz ze wzrostem świadomości, popularności terapii kwota ta systematycznie będzie wzrastała na przestrzeni lat. Problemem jest również dostęp do leczenia, bowiem decyzja lekarza nie jest wystarczająca, a koniecznym jest spełnienie szeregu dodatkowych bardzo restrykcyjnych kryteriów, co zamyka wielu pacjentom drogę do skutecznej i nowoczesnej metody. Kluczowymi barierami jest ograniczenie czasu terapii, która nie jest stosowana do momentu wyleczenia pacjenta, a jest ściśle ograniczona ramami czasowymi, co powoduje, że nawet mimo zastosowania leczenia biologicznego, u części pacjentów nie ma możliwości wyzdrowienia i zakończenia terapii, co w praktyce oznacza przejście na alternatywną drogę leczenia po wykorzystaniu limitu czasowego. Ponadto nie ma ustaw bioetycznych regulujących zagadnienia badań zarodkowych komórek macierzystych. Prowadzi to do tego, iż rozwój rynku leków biologicznych w Polsce jest hamowany m.in. poprzez wysokie koszty komercjalizacji leków biologicznych (80-250 mln dol. dla jednej substancji), wymóg przeprowadzenia dodatkowych badań klinicznych przed dokonaniem ich rejestracji, wysoką ceną gotowych leków.






Mimo przeszkód polskie firmy z powodzeniem rejestrują leki, przykładem jest lek biopodobny do Clexane (producent Sanofi) – jednego z najbardziej dochodowych leków przeciwzakrzepowych na świecie, który swego czasu stał się tematem wielu reportaży i publikacji w Polsce, z powodu braku dostępności w hurtowniach farmaceutycznych i odsprzedaży, czyli eksportu w tym na rynki zachodnie – Neoparin wyprodukowany jako pierwszy przez spółkę Science-pharma. Kolejnym utrudnieniem w stosowaniu leków są procedury ich nabycia przez szpitale w ramach przetargów publicznych, w przeciwieństwie do większości państw europejskich, gdzie leki biologiczne, w tym biopodobne są przepisywane na receptę przez lekarza.


Problem stanowią również przepisy prawa patentowego. W przypadku opracowania nowego leku biologicznego zasadą jest wystąpienie przez producenta o ochronę patentową, która zapewnia mu wyłączne prawa wytwórcze, co pozwala twórcy na zwrot poniesionej inwestycji. W tym zakresie istotne znaczenie mają różnice w ochronie patentowej przyjmowane w Stanach Zjednoczonych oraz Europie.

Obecnie dochodzi do wygasania pierwszych patentów na leki biologiczne oryginalne (innowacyjne, referencyjne), co umożliwia wprowadzenie, rejestrację, sprzedaż i obejmowanie refundacją leków biopochodnych. Wygasanie patentów dotyczy leków przynoszących ich producentom wysokie zyski (blockbusters). Okres pomiędzy 2012 r. a 2020 r. to czas dynamicznego wzrostu liczby leków biopochodnych. Przykładami leków na które wygasł patent są m.in. insulina ludzka, interferony, hormony wzrostu.

Z powyższych powodów wielu producentów z sektora innowacyjnego, a więc już nie tylko z przemysłu genetycznego jest zainteresowanych wprowadzeniem leków biopodobnych, których cena wytworzenia jest niższa od cen leków referencyjnych, a w przypadku objęcia ich refundacją może być niższa o nawet 30% aniżeli cena leków referencyjnych. Odwołanie do leku referencyjnego stanowi kluczowy komponent dokumentacji leków biopochodnych, z tego względu możliwość ich wprowadzenia na rynek jest ściśle związana z wygaśnięciem patentu na lek referencyjny.

W przypadku takich leków nie należy posługiwać się pojęciem kopii leków referencyjnych produktów biologicznych. Nie jest możliwe wytworzenie identycznej kopii leku biologicznego, nawet w obrębie różnych serii leku oryginalnego. Różnice pomiędzy poszczególnymi seriami są nieuchronną cechą leków biologicznych, co dotyczy zarówno leków oryginalnych, jak i biopodobnych. Zatem leki biopodobne nie powinny być zrównywane z lekami genetycznymi (chemicznymi).




W razie pytań, uprzejmie proszę o kontakt.

     ™ | © Copyright, All Rights Reserved 2020, Monika Augustyniak

     monika.augustyniak@protonmail.com

     Twarda 18, 00-105 Warszawa

     +48 600 738 548

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now